Niemieckie ścieżki Piotrusia Pana. O niemieckim pośrednictwie w pierwszym polskim przekładzie powieści "Peter Pan in Kensington Gardens" J.M. Barriego

Abstract

The article presents the results of the analysis of the first Polish translation of J.M. Barrie’s "Peter Pan in Kensington Gardens" authored by Zofia Rogoszówna ("Przygody Piotrusia Pana", 1913) as a mediated translation. Based on a method inspired by textual criticism, inside the framework of indirect translation studies, I argue that Rogoszówna’s version was based on the German translation "Peter Pan im Waldpark" (1911) by Irmgard Funcke. The article also addresses the questions of how, due to the multistage transmission of the text, the profile of its projected addressee changes; how, by means of translational shifts, translators “adjust” the original to the sensibilities of the readers (by domestication or cultural universalisation); how, therefore—through the prism of linguistic transfer—thinking about the child and the role of juvenile literature in England, Germany and Poland of the early twentieth century can be characterised.

Artykuł prezentuje wyniki analizy pierwszego polskiego tłumaczenia powieści "Peter Pan in Kensington Gardens" J.M. Barriego autorstwa Zofii Rogoszówny pt. "Przygody Piotrusia Pana" (1913) jako przekładu zapośredniczonego. W oparciu o metodę zainspirowaną krytyką tekstów, wewnątrz ramy badań nad przekładem niebezpośrednim, dowiedzione zostaje, że wersja Rogoszówny opierała się na niemieckim tłumaczeniu pt. "Peter Pan im Waldpark" (1911) autorstwa Irmgard Funcke. Artykuł jest również próbą udzielenia odpowiedzi na pytania o to, jak w wyniku wieloetapowej transmisji tekstu zmienia się profil jego projektowanego odbiorcy; jak za pomocą translatorskich przesunięć tłumaczki „przystosowały” tekst wyjściowy do wrażliwości czytelników (stosując domestykację lub uniwersalizację kulturową); jak zatem – przez pryzmat transferu językowego – scharakteryzować można myślenie o dziecku oraz rolę literatury dla młodych w Anglii, Niemczech i Polsce w początkach XX wieku.