Duch czy życie? Studia i szkice z filozofii niemieckiej

Abstract

Wiek XIX w filozofii europejskiej to dominacja myśli niemieckiej. W niej zaś ścierały się dwa podejścia. Jedno nawiązywało do Oświecenia, zwłaszcza do Kanta, stawiając w centrum zainteresowań badawczych rozum jako to uposażenie człowieka, które czyni zeń koronę wszelkiego stworzenia, zwieńczenie bytu, co przekłada się na rozstrzygnięcia w ramach filozofii praktycznej: ujęcie dziejów, społeczeństwa, etyki i polityki. Nurt ten można określić mianem racjonalistycznego. Przeciwstawił mu się nurt zainaugurowany przez Herdera, a rozwijany przez Schopenhauera i Nietzschego, nieco pochopnie określany niekiedy jako irracjonalistyczny. W tym kontekście uważano, iż rozum "pracuje w służbie życia" i z życia czynił naczelną kategorię filozoficzną oraz główny obszar badań filozofii. Praca Andrzeja Przyłębskiego pokazuje oba te nurty, ich genezę i ciekawe kontynuacje w filozofii XX wieku.