Różnice międzypokoleniowe w pracy naukowej i produktywności badawczej. Czym Polska różni się od Europy Zachodniej?

Abstract

Młoda polska kadra akademicka wykazuje odmienne akademickie zachowania i postawy niż ich starsi koledzy: pracuje inaczej i inaczej myśli o istocie swojej pracy. W przebadanych 10 systemach zachodnioeuropejskich młodzi naukowcy są znacznie bardziej skupieni na badaniach i spędzają na badaniach o wiele więcej czasu. Niezróżnicowany, skoncentrowany na kształceniu, niekonkurencyjny międzynarodowo i pół-feudalny system o niskiej produktywności badawczej – jest badawczo nieefektywny. Chociaż od lat 2009-2012 reformy wyznaczają nowe kierunki zmian strukturalnych w nauce, proces zmiany jest niezwykle powolny. Młodzi naukowcy silnie wspierają przynajmniej najbardziej ogólny kierunek aktualnych transformacji, akceptując zarazem negatywne konsekwencje towarzyszące zmianom w uniwersyteckim ładzie instytucjonalnym i w sposobach finansowaniu nauki (niepewność, konkurencyjność). W dłuższej perspektywie, bez bardziej radykalnego podejścia, konkurencja między systemami zachodnioeuropejskimi a polskim systemem (z młodymi naukowcami o słabym nastawieniu na badania oraz potężnie zaangażowanymi w dydaktykę) - jest w praktyce niewykonalne. Dlatego oczekujemy dalszych reform strukturalnych – podobnie jak w Europie od 20-30 lat: finansowanie (wyższe nakłady i konkurencyjne oraz tradycyjne sposoby alokacji - dotacje) oraz zarządzanie (w tym polityka kadrowa). Dane ilościowe wykorzystywane w niniejszej prezentacji pochodzą z 3704 zwróconych polskich kwestionariuszy badania CAP/EUROAC (globalnego projektu “Changing Academic Profession” oraz europejskiego projektu “Academic Profession in Europe: Responses to Societal Challenges”), natomiast dane jakościowe pochodzą z 60 częściowo ustrukturyzowanych wywiadów pogłębionych. Wywiady zostały przeprowadzone rok po zwrocie kwestionariuszy (w 2011 roku), co pozwoliło na ukształtowanie ich stosownie do wstępnych analiz polskich danych ilościowych. Między danymi ilościowymi i jakościowymi występuje oczywiste napięcie, podobnie jak między, z jednej strony, generalizacjami opartymi na deklarowanych danych i percepcją sytuacji zawartej w kwestionariuszach oraz percepcją sytuacji zawartą w ograniczonej liczbie pogłębionych wywiadów z drugiej. Jednak powiązanie obu podejść, a więc wykorzystanie danych ilościowych i jakościowych, wydaje się prowadzić do bardziej zrównoważonych wyników niż każde z nich oddzielnie, zgodnie z metodologią „podejścia mieszanego” w badaniach społecznych (czyli mixed methods research, zob. Caracelli, Greene 1993; Creswell, Plano Clark 2011).