Globalne rankingi uniwersytetów a długoterminowa strategia wzmacniania pozycji polskich uczelni

Abstract

Niniejszy raport ma na celu przedstawienie kontekstu, który musi zostać uwzględniony przy każdej próbie wypracowania systematycznego stanowiska wobec globalnych rankingów uniwersytetów oraz długoterminowej strategii wzmacniania w nich pozycji polskich uczelni. Przedstawiono w nim nie tylko zwięzłą historię powstania i rozwoju globalnych rankingów uniwersytetów, ale omówiono również pięć głównych rankingów będących najczęstszymi punktami odniesienia w dyskusjach o rozwoju nauki i szkolnictwa wyższego na świecie: Academic Ranking of World Universities, Times Higher Education World Universities Ranking, QS World University Rankings, CWTS Leiden Ranking oraz SCIMAGO Institutions Ranking. Wszystkie wymienione rankingi zostały scharakteryzowane i ocenione zgodnie z ośmioma głównymi kryteriami (Odzwierciedlanie rzeczywistości, Obiektywność, Zewnętrzne źródła danych, Wszechstronność Szczegółowość, Proporcjonalność przyporządkowania rang, Zestrojenie wyników, Transparentność). Omówiono również główne linie krytyki globalnych rankingów uniwersytetów pojawiające się w najnowszej literaturze przedmiotu, jak również przedstawiono korzyści z posługiwania się rankingami. Raport zawiera również charakterystykę sytuacji polskiego systemu nauki i szkolnictwa wyższego w kontekście globalnych rankingów i wyników osiąganych w ich ramach przez polskie instytucje, jak również dyskusję na temat czterech polskich przykładów stosunku i strategii względem globalnych rankingów uniwersytetów. W raporcie sformułowano sześć podstawowych wyzwań stojących przed polskimi instytucjami akademickimi oraz ustawodawcą, które powinna uwzględnić wypracowywana w tym kontekście strategia: (1) miejsca prowadzenia badań naukowych w systemie i rozdrobnienie instytucjonalne, (2) brak silnego centrum kierowniczego w instytucjach szkolnictwa wyższego pozwalającego na rozwijanie spójnej i jednolitej instytucjonalnej strategii zwiększania pozycji w globalnych rankingach uniwersytetów, (3) pozbawiona określonego celu i niespójna z kryteriami większości rankingów praktyka parametryzacji jednostek naukowych, (4) niedofinansowanie systemu nauki i szkolnictwa wyższego, (5) względny brak zainteresowania globalnymi rankingami wśród polskich instytucji szkolnictwa wyższego, (6) bezkrytyczna afirmacja globalnych rankingów przez opinię publiczną, która rodzi bezkrytyczny opór wspólnoty akademickiej.