Uniwersytet a globalne reformy sektora publicznego

Abstract

Stawiam tu sobie za cel powiązanie aktualnych transformacji europejskiego szkolnictwa wyższego z aktualnymi transformacjami całego sektora publicznego w Europie oraz powiązanie zmian zachodzących w szkolnictwie wyższym ze zmianami obserwowanymi w innych dziedzinach usług publicznych dostępnych w ramach tradycyjnych europejskich państw dobrobytu. W szczególności zamierzamy tu powiązać z sobą aktualne dyskusje dotyczące przyszłości państwa dobrobytu (w kontekście dwóch kluczowych wyzwań – presji globalizacyjnych i presji demograficznych) z takimiż na temat przyszłości szerokiego inwestowania środków publicznych w publiczne szkolnictwo wyższe i prowadzone w jego ramach badania naukowe. Zajmiemy się również zmieniającym się stanowiskiem Banku Światowego – jako jednej z najważniejszych instytucji globalnych wyznaczających dzisiaj w wielu częściach świata kierunki reform usług publicznych i reform edukacji poprzez stosunkowo spójną wizję ich przyszłości i wizję ich przyszłego finansowania – wobec instytucji państwa, wobec reform całego sektora publicznego i wobec reform szkolnictwa wyższego w szczególności. Zwracamy uwagę na istotne różnice – i tym samym rodzące się napięcia – między głośnymi publikacjami Banku Światowego na temat globalnej przyszłości państwa dobrobytu i sektora publicznego a jego publikacjami na temat przyszłości publicznego szkolnictwa wyższego. Bank Światowy od co najmniej dwudziestu lat jest szczególnie mocno zaangażowany w konceptualizację i zarazem wprowadzanie w życie reform najważniejszych usług sektora publicznego, zwłaszcza – chociaż nie tylko – w krajach rozwijających i postkomunistycznych, zarówno w Europie, jak i poza nią. Bank reformował w nich, w różnym stopniu i niekoniecznie równocześnie, systemy edukacji, ochrony zdrowia i systemy emerytalne, stąd jego rola wymaga szczegółowej analizy. Następnie przyjrzymy się zmieniającym się warunkom fiskalnym funkcjonowania państwa i wskazujemy na najważniejszych konkurentów szkolnictwa wyższego wśród usług sektora publicznego (i nie tylko wśród nich), przede wszystkim w nowych państwach członkowskich UE. Wiążemy tutaj pytanie o reformułowanie paktu istniejącego niegdyś między tradycyjnym państwem narodowym i nowoczesnym uniwersytetem (i obowiązującego w Europie z grubsza przez ostatnich dwieście lata) z pytaniem o szerszą renegocjację całego powojennego (zachodnio)europejskiego kontraktu społecznego, który zadecydował o aktualnym kształcie (zachodnioeuropejskiego) państwa dobrobytu.