Rola świadomości w konstytuowaniu człowieka. Roman Ingarden a Paul Ricoeur

Abstract

W filozofii współczesnej mamy do czynienia z nieufnością wobec tradycyjnej filozofii wspierającej się na tzw. wielkich metanarracjach, co skutkuje oderwaniem pytań, jakie stawiali sobie już starożytni myśliciele (takich jak: Kim jest człowiek? Co to jest prawda? Czym jest dobro? Jaka jest relacja miedzy językiem a rzeczywistością itp.) od codziennej praktyki życia. Niniejsze rozważania wiążą się z poszukiwaniem trudno uchwytnej i subtelnej przestrzeni, w której możliwe będzie z jednej strony uniknięcie moralizatorskich, pojęciowych „oczywistości” (których treści uległy wyczerpaniu), a z drugiej dystansowanie się od „rozwiązań” redukcjonistycznych, unieważniających wszelki sens. Chodzi zatem o znalezienie trudno uchwytnej i subtelnej przestrzeni pomiędzy dogmatyzmem a nihilizmem. Zadaniem książki jest ukazywanie ontologicznych warunków umożliwiających nieuprzedmiotawiające, zintegrowane oraz autentyczne sposoby przeżywania świata. Na przykładzie dwóch wybranych perspektyw fenomenologii Romana Ingardena i hermeneutyki Paula Ricoeura zostają zanalizowane ontologiczne warunki rozwoju świadomości, które umożliwiają jej przemianę, ukierunkowaną ku zintegrowanemu, holistycznemu i autentycznemu doświadczaniu rzeczywistości. Przedkładana interpretacja świadomości ukazuje ją jako uwikłaną w sieć związków z takimi komponentami, jak: dusza, uczucia, wartości, przyroda, kultura, symbole, drugi człowiek, różnie rozumiana inność. Stąd podkreślanie jej integracyjnego charakteru. Rozpatrywanie roli, jaką pełni świadomość, i możliwości, jakie stają przed nią, przy uwzględnieniu jej ograniczeń i światowego uwikłania, wyznacza z kolei filozoficzne podstawy i perspektywy przybliżenia na nowo zagadnień: egzystencji, kondycji ludzkiej, osoby, podmiotowości, tożsamości osobowej, odpowiedzialności i wolności.