"Bracia z nieprzyjacielem prawa podzielili..." Kilka uwag na temat pewnego happeningu, imaginarium zdrady oraz mechanizmów politycznej debaty we współczesnej Polsce

Abstract

W Katowicach, przedstawiciele środowisk narodowych zorganizowali polityczny happening pod hasłem „Stop współczesnej Targowicy. Manifestacja w obronie wartości narodowych i patriotycznych”. Sześciu działaczy organizacji narodowych podtrzymywało wysokie na około 2 metry atrapy szubienic, na których zawieszono tablice korkowe z przypiętymi do nich zdjęciami europosłanek i europosła. Napiętnowani przez narodowców politycy poparli wcześniej rezolucję w sprawie naruszania zasad praworządności i pogarszającego się stanu demokracji w Polsce [procedura 2017/2931 (RSP)]. Prokuratura umorzyła śledztwo w tej sprawie, a w uzasadnieniu stwierdziła, iż był to pokojowy happening, który symbolicznie odwoływał się do wydarzeń, jakie rozegrały się w trakcie powstania kościuszkowskiego z 1794 roku i zostały utrwalone na obrazie Wieszanie zdrajców in effigie przypisywanym J. P. Norblinowi. Wykorzystując współczesne materiały prasowe i opracowania oraz historyczne relacje uczestników insurekcji autor próbuje odpowiedzieć na pytanie o sens zestawienia ze sobą tak odmiennych wydarzeń, a także rekonstruuje przebieg publicznych egzekucji, jakie zorganizowano w Warszawie w maju, czerwcu i wrześniu 1794 roku.

Słowa kluczowe: polityczny performans, dzieje pojęcia „narodowej zdrady”, konfederacja targowicka, publiczne egzekucje w czasie powstania 1794, spory polityczne w Polsce po 1989 roku.Abstract: On 25 November 2017, by the monument to Wojciech Korfanty in the Silesian Sejm Square in Katowice, representatives of nationalist circles organized a political happening under the slogan “Stop Modern Targowica. A protest in defence of national and patriotic values”. Six activists from nationalist organizations erected a two-metre-high gallows, on which cork boards were hung with photographs of MEPs attached to them. The politicians condemned by the nationalists had earlier supported a resolution on violations of the rule of law and the deteriorating state of democracy in Poland [procedure 2017/2931 (RSP)]. The prosecutor’s office discontinued the investigation in this case, in the justification stating that it had been a peaceful happening, symbolically referring to events that had taken place during the Kosciuszko Uprising of 1794 and been recorded in the painting Wieszanie zdrajców in effigie [Hanging of traitors in effigy] attributed to J. P. Norblin. Drawing on contemporary press materials and studies, as well as historical accounts of participants in the uprising, the author considers the sense of juxtaposing such different events, and reconstructs the course of public executions which were organized in Warsaw in May, June and September 1794.