Wokół Paula de Mana - europejskie pytania o słowa jako czyny

Abstract

"Sprawa Heideggera" i "sprawa de Mana". Nie jest łatwo wymieniać jednym tchem dwóch affaires, Heideggera i de Mana, bowiem pierwotnie zrodziły się one w innych kulturach (dyskusje wokół Heideggera w USA uważam bowiem za importowane z Francji, przeszczepione na daleki i obcy grunt). Pytania aktualne i ważne we Francji nie muszą budzić (i często nie budzą) żadnego oddźwięku w Ameryce; nie istnieje wspólna matryca ważnych kwestii i trudnych pytań dla obydwu stron Atlantyku. A jednak można znaleźć taki wspólny horyzont, w którym obie dyskusje można traktować poniekąd zbiorczo, w którym obie dyskusje wzajemnie się oświetlają i prezentują się jako spory o autowizerunek filozofa w kulturze. Z moje perspektywy dotyczą one dokładnie tych samych problemów. Oczywiście toczą się one w odmiennym słowniku, wśród innych kwestii, korzystając z innych strategii i w innych celach. Gdyby trzymać się tradycyjnych podziałów dyscyplinarnych, to przecież toczą się one w zupełnie (tradycyjnie) innych dziedzinach - w teorii literatury (prawda, że podszytej filozofią) i w filozofii samej. A jednak mamy nadzieję, że w trakcie prezentowanych tu refleksji ujawni się daleko idąca zbieżność obydwu „spraw”: pytania o de Mana zostaną tu zrekontekstualizowane jako pytania o „rewolucję intelektualną” i o europejskiego „człowieka czynu”. Można by wstępnie powiedzieć tak: zupełnie inne były lokalne potrzeby we Francji i w USA pod koniec lat osiemdziesiątych, kiedy obie sprawy przybierały najbardziej dramatyczny obrót, inni byli zmagający się ze sobą przeciwnicy, inny był kontekst zmagań. A jednak chodziło o to samo. W obydwu przypadkach byliśmy świadkami krótkiego spięcia, wybuchu refleksji o wielkiej intensywności i w bardzo wysokim, emocjonalnym rejestrze, który spolaryzował dużą część przedstawicieli obydwu dyscyplin.