Przekształcenia sieci osadniczej dolin rzecznych w Wielkopolsce i ich rola w planowaniu przestrzennym

Abstract

Działalność człowieka w przeszłości, związana z zaspokajaniem jego rozmaitych potrzeb społeczno-kulturowo-ekonomicznych, spowodowała daleko idące przekształcenia w środowisku przyrodniczym. Zmiany te były i są zróżnicowane w odniesieniu do zakresu, czasu i przestrzeni oraz odznaczają się różną intensywnością w stosunku do poszczególnych cech i geokomponentów tego środowiska. Bezpośrednio obserwować możemy przekształcenia sieci osadniczej i ściśle z nią powiązanych zmian w sposobach zagospodarowania terenu. Na przykładzie wybranych dolin rzecznych w Wielkopolsce (głównie doliny Samicy) chcemy przedstawić jak ukształtowany na przestrzeni dziejów układ relacji człowiek – środowisko przyrodnicze w obrębie dolin rzek wpływa na dzisiejsze decyzje dotyczące zagospodarowania przestrzennego. Pamiętać bowiem musimy, że krajobraz historyczny (kulturowy i przyrodniczy) ma bardzo istotną cechę – jest unikatowy i nieodnawialny. Proponowana przez nas procedura wymaga powiązania metod specyficznych dla nauk przyrodniczych i humanistycznych. Metody geosystemowo-zlewniowa, analizy przestrzennej stosunków ekologicznych i metoda określania potencjału ekologicznego pozwalającej prognozować zmiany w środowisku przyrodniczym, a to ma istotne znaczenie przy projektowaniu funkcjonalnego systemu wykorzystania terenu. Natomiast analiza krajobrazu kulturowego musi uwzględniać jego historyczny charakter. Zatem prowadzona powinna być zarówno w wymiarze czasowym, jak i przestrzennym. Takie podejście pozwala uwzględnić w analizie systemów osadniczych decyzje (społeczne czy ekonomiczne) podjęte przez wcześniejsze generacje, a mające wpływ na przekształcenia w środowisku.